Khoá học AI Agent · Bài 11
Một bảng số 40 dòng thì không ai đọc. Cùng dữ liệu đó vẽ thành hình thì giám đốc hiểu trong 5 giây. Bài này lấy cả hai: hình để hiểu, và số để tin.
Tình huống · Chị Trang, chi phí 6 tháng
Ngồi 2 tiếng trong Excel, dựng 4 biểu đồ, copy sang PowerPoint, sửa màu, sửa nhãn, rồi mới viết phần nhận xét.
Nhận về các biểu đồ kèm nhận xét có số. Chị dành 2 tiếng đó để chuẩn bị trả lời chất vấn — việc chỉ chị làm được.
Phần 1 · Phân biệt trước
Một hình để hiểu, một bảng số để tin.
— Nguyên tắc cốt lõi · Bài 11
Phần 2 · Sơ đồ vẽ từ mô tả
Tả đúng quan hệ, nó chọn loại
Các bước nối nhau, có nhánh điều kiện. "Có nhánh nếu duyệt và nếu từ chối."
Ai gửi gì cho ai, theo thứ tự thời gian. Khách, bán hàng, kho…
Tiến độ dự án theo thời gian, các giai đoạn kèm ngày bắt đầu và kết thúc.
Tỷ trọng, phần trăm của một tổng. "Cho tôi biết tỷ trọng chi theo hạng mục."
So sánh theo cột, hoặc xu hướng theo đường. "Doanh thu 4 quý kèm đường xu hướng."
Xếp ưu tiên theo hai trục: công sức và giá trị.
Phần 3 · Trước khi đưa dữ liệu
Đừng đưa 5 tệp rồi nhờ tự ghép. Nếu số nằm nhiều nơi, nhờ gộp trước thành một bảng, bạn kiểm, rồi mới phân tích.
"Thang", "Hang muc", "So tien" tốt hơn "Cột 1", "Cột 2". Có dấu tiếng Việt cũng được, miễn là rõ.
Dòng tổng nằm giữa bảng, dòng trống, ô gộp, chú thích lẫn trong dữ liệu đều gây sai. Cách nhanh: xuất phần dữ liệu thuần ra một tệp CSV.
Chị Trang lấy lại
không còn ngồi dựng biểu đồ tay — dành trọn để chuẩn bị trả lời chất vấn, việc chỉ chị làm được.
Nêu câu hỏi, không nêu loại biểu đồ
Phần 4 · Kiểm số trong 3 phút
Cộng các phần trên một hình tròn. Có khớp tổng trong tệp gốc không?
Giá trị lớn nhất và nhỏ nhất trên biểu đồ, tra lại trong tệp gốc.
Trục dọc có bắt đầu từ 0 không? Nếu không, chênh lệch trông to hơn thực tế.
Triệu hay tỷ, đồng hay nghìn đồng — chỗ hay sai với số liệu Việt Nam.
Phần 5 · Chỗ tạo giá trị thật
Nhận xét vô giá trị
"Chi phí tháng 6 cao nhất trong 6 tháng"
"Ba hạng mục lớn nhất chiếm 68%"
Chỉ đọc lại con số đã hiện trên biểu đồ
Nhận xét có giá trị · đủ 4 tiêu chí
Con số cụ thể: "890 triệu, cao hơn trung bình 34%"
So với một mốc: kỳ trước, hoặc trung bình
Một giả thuyết nguyên nhân — hoặc "cần kiểm tra thêm"
Một việc cần làm, có người và mốc thời gian
Tự kiểm tra · 3 câu
01Bạn muốn biết ba hạng mục chi lớn nhất chiếm bao nhiêu phần tổng. Nên yêu cầu thế nào?
Đúng: B. Nêu câu hỏi cần trả lời, đừng nêu loại biểu đồ. Agent chọn hình phù hợp tốt hơn bạn, và chọn sai loại thường là do bạn tự chỉ định.
02Câu nào bạn phải luôn thêm nếu muốn kiểm được biểu đồ nó vẽ ra?
Đúng: C. Không có bảng số liệu thì bạn không đối chiếu được gì. Biểu đồ sai nguy hiểm hơn số sai vì nó trông rất thuyết phục.
03Nhận xét nhận về: "Chi phí tháng 6 cao nhất trong 6 tháng." Vấn đề ở đâu?
Đúng: A. Câu đó đúng nhưng vô giá trị. Yêu cầu đủ bốn thứ: con số cụ thể, so với một mốc, một giả thuyết nguyên nhân, và một việc cần làm.
Mang về · Bài tiếp theo
Luôn yêu cầu bảng số liệu kèm theo biểu đồ — không có nó thì bạn không kiểm được gì. Biểu đồ sai thuyết phục hơn số sai: kiểm tổng, hai điểm cực, trục, và đơn vị. Và cho agent đường nói "không đủ dữ liệu".
Speaker notes · 01